Hızla değişendünyada iktisat

Temsili görsel.

01 / 25

İlhan Göğüş

CHP üyesi / SHP eski genel başkan yardımcısı / Emekli İş İnsanı

Cumhuriyet Enstitüsü · 24 Ekim 2026

İktisat: gereksinimler ve kıt kaynaklarİktisat: gereksinimler ve kıt kaynaklarİktisat: gereksinimler ve kıt kaynaklarBirkaç temel başlık; birlikte tartışmaya bir başlangıç.Yeni dönemin iktisadi tartışmalarına bir pencereGereksinimlerİnsanın gereksinimleri sınırsızKıt kaynaklarKaynaklar sınırlı; seçim gerekirÜretim ve paylaşımToplum için nasıl kullanılacak?Finansman iktisadın bir alt dalıdır.Bu sunum iktisadı ele alır, finansman konularına girmez.İktisadın tanımı ve sunumun kapsamı

02 / 25

Atölyeden fabrikayaÜç resim: tezgâhında rendeyle çalışan bir usta; tuğla makine dairesinde buhar kazanı, piston ve dönen büyük çark; makinelerin başında üç işçi ve onlardan ayrı, platformda duran işletme sahibi bulunan fabrika. Üretim ölçeği büyürken kararları işletme sahibi verir. Atölyeden fabrikaya Atölye: usta ve tezgâhEl emeğiyle üretim Buhar gücüMakineleşme Fabrika: makineler ve işçilerKararlar işletme sahibinde Science Museum · James Watt ve buhar gücü

Temsili görsel.

03 / 25

Temsili görsel. Tarih şeridindeki aralıklar süre ölçmez.

Montaj hattı işi parçalara ayırdıDört dönem üç sahnede birikir: buhar; montaj hattı; bilgisayar ve ağ, ardından yapay zekâ. Aralıklar süre ölçmez.Montaj hattı işi parçalara ayırdıSanayi devrimiFabrikalaşmaÜcret, süre veçalışma koşulları1913 · FordMontaj hattıİş parçalara ayrılır;hattın temposu belirleyicidir.Bilgisayar ve ağBilgi paylaşımıCERN: araştırmacılar için WebSayfaları birbirine bağlayan sistemYapay zekâİnsanın uzmanlığıAcemoğlu, Autor ve JohnsonÇalışanı güçlendiren yönThe Henry Ford · Hareketli montaj hattı, 1913

04 / 25

Temsili görsel. Tarih şeridindeki aralıklar süre ölçmez.

Bilgi ağlarla dolaşıma girdiDört dönem üç sahnede birikir: buhar; montaj hattı; bilgisayar ve ağ, ardından yapay zekâ. Aralıklar süre ölçmez.Bilgi ağlarla dolaşıma girdiBilgisayar ve ağdan yapay zekâyaSanayi devrimiFabrikalaşmaÜcret, süre veçalışma koşulları1913 · FordMontaj hattıİş parçalara ayrılır;hattın temposu belirleyicidir.Bilgisayar ve ağBilgi paylaşımıCERN: araştırmacılar için WebSayfaları birbirine bağlayan sistemYapay zekâİnsanın uzmanlığıAcemoğlu, Autor ve JohnsonÇalışanı güçlendiren yönCERN · Ağın doğuşu / Acemoğlu, Autor ve Johnson · 2026

05 / 25

Teknoloji işin içeriğini değiştirirTeknoloji işin içeriğini değiştirirTeknoloji işin içeriğini değiştirir01DeneyimÇalışanın biriken bilgisi02Yeni araçKullanım kararına katılım03İşin içeriğiÖğrenme ve daha iyi üretimAcemoğlu, Autor ve Johnson, 2026; IMF, 2024

06 / 25

Yapay zekâ çalışanı güçlendirmeliYapay zekâ çalışanı güçlendirmeliYapay zekâ çalışanı güçlendirmeliÇalışanı eksilten yönÇalışanı güçlendiren yönYönYalnız çalışan sayısını azaltmakİnsanın uzmanlığını geliştirmekKararTek başına yönetim kararıTeknoloji kararlarına katılımYararÜretim tasarrufuÜcret ve çalışma koşullarında karşılıkAcemoğlu, Autor ve Johnson, 2026; savunduğum yön

07 / 25

Üretimin kaynakları ve gelirleriÜretimin kaynakları ve gelirleriÜretimin kaynakları ve gelirleriEmekBedensel ve zihinsel çalışmaÜcretToprak vedoğal kaynaklarArazi, su, madenlerRantFiziksel sermayeMakine, bina, araçFaiz / sermaye getirisiGirişimcilikÖrgütleme, karar ve belirsizlikKârFırın: üretim aracı. Fırını almak için kullanılan para: finansman aracı.Öğretici eşleştirme; bütün okullar aynı sınıflandırmayı kabul etmez.Ricardo · Marshall · Rothbard; kavramlar farklı yaklaşımlarda farklı anlamlar taşır

08 / 25

Toprak, emek ve sermayeye üç bakışÜç yaklaşım ayrı satırlarda, birer birer görünür; kaynaklara ve üretime verdikleri farklı ağırlıklar karşılaştırılır.Toprak, emek ve sermayeye üç bakışFizyokratlarToprak ve tarımNet ürünün kaynağı tarım;diğer faaliyetlere bu çerçeveden bakış.Klasik iktisatEmek, toprak, sermayeSmith ve Ricardo: üretim kadarücret, rant ve kârın bölüşümü.Marksist iktisatEmek gücü ve üretim araçlarıEmek araçları ve nesneleri;sermaye toplumsal bir üretim ilişkisi.Quesnay · Ricardo · Marx

09 / 25

Girdiler ve yenilikİki yaklaşım ayrı satırlarda, birer birer görünür; kaynaklara ve üretime verdikleri farklı ağırlıklar karşılaştırılır.Girdiler ve yenilikNeoklasik iktisatEmek, sermaye, doğal kaynaklarÖrgütlenme ve girişimcilik;modellerde teknoloji ve üretkenlik.Schumpeterci yaklaşımGirişimci ve yeni bileşimlerYeni ürün, yöntem ve örgütlenme.Üretimde yenilik.Marshall · Solow · Schumpeter

10 / 25

Talep ve doğanın sınırlarıİki yaklaşım ayrı satırlarda, birer birer görünür; kaynaklara ve üretime verdikleri farklı ağırlıklar karşılaştırılır.Talep ve doğanın sınırlarıKeynesyen iktisatToplam talep ve kaynak kullanımıYeni bir faktör listesinden çok,mevcut kaynakların kullanım düzeyi.Ekolojik iktisatDoğal kaynaklar ve ekosistemlerEnerji ve doğanın sunduğu hizmetler.Diğer faktörlerle ikamenin sınırları.Keynes · Costanza ve Daly

11 / 25

Kaynaklardan mülkiyete ve bölüşümeKaynaklardan mülkiyete ve bölüşümeKaynaklardan mülkiyete ve bölüşümeKaynaklarÜretime ne katkı sağlıyor?Emek, doğa, araçlar ve bilgiKontrol ve mülkiyetKararı kim veriyor?Kaynakları kim kontrol ediyor?BölüşümGelirden kim ne pay alıyor?Ücret, rant ve kârEmekçinin üretimdeki payı ve yönetime katılmasıaynı ilişkinin içinde.Ricardo · Marx; emekten yana değerlendirmem

12 / 25

Ekmek büyürken üretenin payıEkmek büyürken üretenin payıEkmek büyürken üretenin payı01Üretim büyürMakine ve bilgiyle02Paylaşım kararıÜcret ve güvence03Üretenin sofrasıHayatta görülen sonuçÖnerim

13 / 25

Çalışan ödemelerininüretimdeki payı

%36,6İşgücü ödemeleri / gayrisafi katma değer2025 · TÜİK yıllık hesapları. Kalan bölümün tamamı şirket kârı değildir.

14 / 25

TÜİK · Yıllık GSYH 2025, bülten 58198 · İşgücü ödemeleri / gayrisafi katma değer

Çalışan ödemelerinin üretimdeki payı%100Katma değerAynı payın iki gösterimi%36,6 · İşgücü ödemeleri%63,4 · Kalan katma değerÜcretler ve işveren sosyal katkıları. Kalanın tamamı şirket kârı değildir.

14 / 25

Eşit büyüklükte gruplar.Çok farklı gelir payları.

    15 / 25

    Her grup nüfusun %20’si. Yayımlanmış paylar yuvarlama nedeniyle %100,1 eder. Dilimlerin ekrandaki alanı paylarla orantılıdır.

    Gelir Dağılımı İstatistikleri, 2025, bülten 53993, 26 Aralık 2025

    Eşit nüfus, farklı gelir paylarıEşit nüfus, farklı gelir paylarıEşit nüfus, farklı gelir payları0204060Gelir payı (%)6,4En düşük %2010,4İkinci %2014,6Üçüncü %2020,7Dördüncü %2048En yüksek %20Kaynak: TÜİK Gelir Dağılımı 2025, bülten 53993; gelirler 2024Her grupta aynı sayıda insan var. Yayımlanan paylar yuvarlanmıştır.

    15 / 25

    Gini katsayısı: 0,410Sıfır: tam eşitlik. Bir: en yüksek eşitsizlik.Gini katsayısı: 0,410Sıfır: tam eşitlik. Bir: en yüksek eşitsizlik.Türkiye, 2025 araştırması0,410Gini katsayısı0 - Tam eşitlik1 - En yüksek eşitsizlikKaynak: TÜİK Gelir Dağılımı 2025, bülten 53993; gelirler 2024Resmî Gini, beş gelir grubunun noktalarından hesaplanmış değildir.

    16 / 25

    Lorenz eğrisi: daha adil bir dağılımLorenz eğrisi: daha adil bir dağılımLorenz eğrisi: daha adil bir dağılım0255075100Birikimli gelir payı (%)Birikimli nüfus payı (%)Tam eşitlik020406080100Kaynak: TÜİK 2025, tablo: sıralı %20 gelir payları; 2024 gelirleriPaylar %100,1 toplamına göre normalize edildi. Yaklaşık çizim; hedef daha adil bir toplum.

    17 / 25

    Bölüşümün kuralları emekten yanaBölüşümün kuralları emekten yanaBölüşümün kuralları emekten yana01Adil vergiÖdeme gücüne göre katkı02Yönetime katılımYönetim ve ücret kararlarında03Kamu kaynağıToplumun gereksinimleriÖnerim

    18 / 25

    Adil vergi: gelir, servet ve mirasAdil vergi: gelir, servet ve mirasAdil vergi: gelir, servet ve miras01GelirYüksek kazancın katkısı02ServetBüyük varlıkların katkısı03MirasDevredilen varlığın katkısıPiketty, Saez ve Zucman, 2023; önerimKamu giderlerine ödeme gücüne göre katkı. Burada oran veya tutar belirtilmiyor.

    19 / 25

    Yönetime katılım ve kârdan payYönetime katılım ve kârdan payYönetime katılım ve kârdan pay01Yönetime katılımKararlara emekçinin katılması02Kârdan payÜcretin yanında kârdan pay03Öğrenme zamanıÇalışma saati içinde eğitimAcemoğlu, Autor ve Johnson, 2026; önerim

    20 / 25

    Kamu kaynağı topluma yarasınKamu kaynağı topluma yarasınKamu kaynağı topluma yarasınIMF, maliye politikası ve yapay zekâ, 17 Haziran 2024; önerimYolsuzluk, rüşvet ve kaynak israfına karşı denetim ve hesap verme.

    21 / 25

    Kamu kaynağı
    Eğitim
    Sağlık
    Çalışana öğrenme olanağı
    Kamu kaynağının karşılığıKamu kaynağının karşılığıKamu kaynağının karşılığı01Kamu desteğiToplumun kaynağı02Yatırım ve işNitelikli iş ve eğitim03Çalışanın kazancıÜretimdeki gelişmeden pay04Sonucu izleAçık koşullar, hesap vermeOECD, Industrial subsidies; İlhan Göğüş, Tüpraş yazısı (sağlanan metin)Tüpraş: üretim varlıklarında kamu yararı ilkesi.

    22 / 25

    İktisadi politikalar kuruluİktisadi politikalar kuruluİktisadi politikalar kuruluİktisadi Politikalar KuruluAkademisyenlerİş insanlarıSendikacılarGazetecilerCumhuriyet Enstitüsü için önerimÇalışanların deneyimi araştırmanın içinde yer almalı.

    23 / 25

    Kurul araştırmalı, öneri geliştirmeliSürekli çalışan bir kurulSürekli çalışan bir kurulSoruyu belirleAraştırÖneri geliştirSonucu izleKurulCumhuriyet Enstitüsü için önerimGündem ve sonuçlar açık olsun; toplum ne önerildiğini görebilsin.

    24 / 25

    İktisadi politikalar kurulusürekli çalışsın

    Değişen dünyayı izleyelim. Emekten yana somut yollar geliştirelim.

    Cumhuriyet Enstitüsünde bu işi birlikte sürdürelim.

    Teşekkür ederim.

    Temsili görsel.

    25 / 25

    İlhan Göğüş

    CHP üyesi / SHP eski genel başkan yardımcısı / Emekli İş İnsanı

    Cumhuriyet Enstitüsü · 24 Ekim 2026